(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.288. अध्यायः 288
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति शक्रकृतवृत्रसंहारकथनम्॥ 1॥ तथा शक्रमाक्रान्तवत्या ब्रह्महत्याया अग्न्यादिषु ब्रह्मकृत विभजनकथनम्॥ 2॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

भीष्म उवाच। 12-280-0x(6389)(76783)
वृत्रस्य तु महाराज ज्वराविष्टस्य सर्वशः।
अभवन्यानि लिङ्गानि शरीरे तानि मे शृणु॥ 12-288-1(76784)
ज्वलितास्योऽभवद्धोरो वैवर्ण्यं चागमत्परम्।
गात्रकम्पश्च सुमहाञ्श्वासश्चाप्यभवन्महान्॥ 12-288-2(76785)
रोमहर्षश्च तीव्रोऽभून्निःश्वासश्च महान्नृप।
शिवा चाशिवसंकाशा तस्य वक्रात्सुदारुणा॥ 12-288-3(76786)
निष्पपात महाघोरा स्मृतिर्नष्टास्य भारत।
उत्काश्च ज्वलितास्तस्य दीप्ताः पार्श्वे प्रपेदिरे॥ 12-288-4(76787)
गृध्राः कङ्का बलाकाश्च वाचोऽमुञ्चन्सुदारुणाः।
वृत्रस्योपरि संहृष्टाश्चक्रवत्परिबभ्रमुः॥ 12-288-5(76788)
ततस्तं रथमास्थाय देवाप्यायित आहवे।
वज्रोद्यतकरः शक्रस्तं दैत्यं प्रत्यवैक्षत॥ 12-288-6(76789)
अमानुषमथो नादं स मुमोच महासुरः।
व्यजृम्भच्चैव राजेन्द्र तीव्रज्वरसमन्वितः॥ 12-288-7(76790)
अथास्य जृम्भतः शक्रस्ततो वज्रमवासृजत्।
स वज्रः सुमहातेजा कालान्तकयमोपमः॥ 12-288-8(76791)
क्षिप्रमेव महाकायं वृत्रं दैत्यमपातयत्।
ततो नादः समभवत्पुनरेव समन्ततः॥ 12-288-9(76792)
वृत्रं विनिहितं दृष्ट्वा देवानां भरतर्षभ।
वृत्रं तु हत्वा मघवा दानवारिर्महायशाः॥ 12-288-10(76793)
वज्रेण विष्णुयुक्तेन दिवमेव समाविशत्।
अथ वृत्रस्य कौरव्य शरीरादभिनिःसृता॥ 12-288-11(76794)
ब्रह्महत्या महाघोरा रौद्रा लोकभयावहा।
करालदशना भीमा विकृता कृष्णपिङ्गला॥ 12-288-12(76795)
प्रकीर्णमूर्धजा चैव घोरनेत्रा च भारत।
कपालमालिनी चैव कृत्येव भरतर्षभ॥ 12-288-13(76796)
रुधिरार्द्रा च धर्मज्ञ चीरवल्कलवासिनी।
साऽभिनिष्क्रम्य राजेन्द्र तादृग्रृपा भयावहा॥ 12-288-14(76797)
वज्रिणं मृगयामास तदा भरतसत्तम।
कस्यचित्त्वथ कालस्य वृत्रहा कुरुनन्दन॥ 12-288-15(76798)
स्वर्गायाभिमुखः प्रायाल्लोकानां हितकाम्यया।
सा विनिःसरमाणं तु दृष्ट्वा शक्रं महौजसम्॥ 12-288-16(76799)
कण्ठे जग्राह देवेन्द्रं सुलग्ना चाभवत्तदा।
स हि तस्मिन्समुत्पन्ने ब्रह्मवध्याकृते भये॥ 12-288-17(76800)
नलिन्या विसमध्यस्थ उवासाब्दगणान्बहून्।
अनुसृत्य तु यत्नात्स तया वै ब्रह्महत्यया॥ 12-288-18(76801)
तदा गृहीतः कौरव्य निस्तेजाः समपद्यत।
तस्या व्यपोहने शक्रः परं यत्नं चकार ह॥ 12-288-19(76802)
न चाशकत्तां देवेन्द्रो ब्रह्मवध्यां व्यपोहितुम्।
गृहीत एव तु तया देवेन्द्रो भरतर्षभ॥ 12-288-20(76803)
पितामहमुपागम्य शिरसा प्रत्यपूजयत्।
ज्ञात्वा गृहीतं शक्रं स द्विजप्रवरवध्यया॥ 12-288-21(76804)
ब्रह्मा स चिन्तयामास तदा भरतसत्तम।
तामुवाच महाबाहो ब्रह्मवध्यां पितामहः॥ 12-288-22(76805)
स्वरेण मधुरेणाथ सान्त्वयन्निव भारत।
मुच्यतां त्रिदशेन्द्रोयं मत्प्रियं कुरु भामिनी॥ 12-288-23(76806)
ब्रूहि किं ते करोम्यद्य कामं किं त्वमिहेच्छसि॥ 12-288-24(76807)
ब्रह्महत्योवाच। 12-288-25x(6390)
त्रिलोकपूजिते देवे प्रीते त्रैलोक्यकर्तरि।
कृतमेव हि मन्यामि निवासं तु विधत्स्व मे॥ 12-288-25(76808)
त्वया कृतेयं मर्यादा लोकसंरक्षणार्थिना।
स्थापना वै सुमहती त्वया देव प्रवर्तिता॥ 12-288-26(76809)
प्रीते तु त्वयि धर्मज्ञ सर्वलोकेश्वर प्रभो।
शक्रादपगमिष्यामि निवासं संविधत्स्व मे॥ 12-288-27(76810)
भीष्म उवाच। 12-288-28x(6391)
तथेति तां प्राह तदा ब्रह्मवध्यां पितामहः।
उपायतः स शक्रस्य ब्रह्मवध्यां व्यपोहितुम्॥ 12-288-28(76811)
ततः स्वयंभुवा ध्यातस्तत्र वह्निर्महात्मना।
ब्रह्माणमुपसंगम्य ततो वचनमब्रवीत्॥ 12-288-29(76812)
प्राप्तोऽस्मि भगवन्देव त्वत्सकाशमनिन्दित्।
यत्कर्तव्यं मया देव तद्भवान्वक्तुमर्हति॥ 12-288-30(76813)
ब्रह्मोवाच। 12-288-31x(6392)
बहुधा विभजिष्यामि ब्रह्मवध्यामिमामहम्।
शक्रस्याद्य विमोक्षार्थं चतुर्भागं प्रतीच्छ वै॥ 12-288-31(76814)
अग्निरुवाच। 12-288-32x(6393)
मम मोक्षस्य कोऽन्तो वै ब्रह्मन्ध्यायस्व वै प्रभो।
एतदिच्छामि विज्ञातुं तत्वतो लोकपूजित॥ 12-288-32(76815)
ब्रह्मोवाच। 12-288-33x(6394)
यस्त्वां ज्वलन्तमासाद्य स्वयं वै मानवः क्वचित्।
बीजौषधिरसैर्वह्ने न यक्ष्यति तमोवृतः॥ 12-288-33(76816)
तमेषा यास्यति क्षिप्रं तत्रैव च निवत्स्यति।
ब्रह्मवध्या हव्यवाह व्येतु ते मानसो ज्वरः॥ 12-288-34(76817)
इत्युक्तः प्रतिजग्राह तद्वचो हव्यकव्यभुक्।
पितामहस्य भगवांस्तथा च तदभूत्प्रभो॥ 12-288-35(76818)
ततो वृक्षौषधितृणं समाहूय पितामहः।
इममर्थं महाराज वक्तुं समुपचक्रमे॥ 12-288-36(76819)
`इयं पुत्रादनुप्राप्ता ब्रह्महत्या महाभया।
पुरुहूतं चतुर्थांशमस्या यूयं प्रतीच्छत॥' 12-288-37(76820)
ततो वृक्षौषधितृणं तथैवोक्तं यथातथम्।
व्यथितं वह्निवद्राजन्ब्रह्माणमिदमब्रवीत्॥ 12-288-38(76821)
अस्माकं ब्रह्मवध्यायाः कोऽन्तो लोकपितामह।
स्वभावनिहतानस्मान्न पुनर्हन्तुमर्हसि॥ 12-288-39(76822)
वयमग्निं तथा शीतं वर्षं च पवनेरितम्।
सहामः सततं देव तथा च्छेदनभेदने॥ 12-288-40(76823)
ब्रह्मवध्यामिमामद्य भवतः शासनाद्वयम्।
ग्रहीष्यामस्त्रिलोकेश मोक्षं चिन्तयतां भवान्। 12-288-41(76824)
ब्रह्मोवाच। 12-288-42x(6395)
पर्वकाले तु संप्राप्ते यो वै छेदनभेदनम्।
करिष्यति नरो मोहात्तमेषाऽनुगमिष्यति॥ 12-288-42(76825)
भीष्म उवाच। 12-288-43x(6396)
ततो वृक्षौषधितृणमेवमुक्तं महात्मना।
ब्रह्माणमभिसंपूज्य जगामाशु यथागतम्॥ 12-288-43(76826)
आहूयाप्सरसो देवस्ततो लोकपितामहः।
वाचा मधुरया प्राह सान्त्वयन्निव भारत॥ 12-288-44(76827)
इयमिन्द्रादनुप्राप्ता ब्रह्मवध्या वराङ्गनाः।
चतुर्थमस्या भागांशं मयोक्ताः संप्रतीच्छत॥ 12-288-45(76828)
अप्सरस ऊचुः। 12-288-46x(6397)
ग्रहणे कृतबुद्धीनां देवेश तव शासनात्।
मोक्षं समयतोऽस्माकं चिन्तयस्व पितामह॥ 12-288-46(76829)
ब्रह्मोवाच। 12-288-47x(6398)
रजस्वलासु नारीषु यो वै मैथुनमाचरेत्।
तमेषा यास्यति क्षिप्रं व्येतु वो मानसो ज्वरः॥ 12-288-47(76830)
भीष्म उवाच। 12-288-48x(6399)
तथेति हृष्टमनस इत्युक्त्वाऽऽप्सरसां गणाः।
स्वानि स्थानानि संप्राप्य रेमिरे भरतर्षभ॥ 12-288-48(76831)
ततस्त्रिलोककृद्देवः पुनरेव महातपाः।
अथः संचिन्तयामास ध्यातास्ताश्चाप्यथागमन्॥ 12-288-49(76832)
तास्तु सर्वाः समागम्य ब्रह्माणममितौजसम्।
इदमूचुर्वचो राजन्प्रणिपत्य पितामहम्॥ 12-288-50(76833)
इमाः स्म देव संप्राप्तास्त्वत्सकाशमरिंदम्।
शासनात्तव लोकेश समाज्ञापय नः प्रभो॥ 12-288-51(76834)
ब्रह्मोवाच। 12-288-52x(6400)
इयं वृत्रादनुप्राप्ता पुरुहूतं महाभया।
ब्रह्मवध्या चतुर्थांशमस्या यूयं प्रतीच्छत॥ 12-288-52(76835)
आप ऊचुः। 12-288-53x(6401)
एवं भवतु लोकेश यथा वदसि नः प्रभो।
मोक्षं समयतोऽस्माकं संचिन्तयितुमर्हसि॥ 12-288-53(76836)
त्वं हि देवेश सर्वस्य जगतः परमा गतिः।
कोऽन्यः प्रसाद्यो हि भवेद्यः कृच्छ्रान्नः समुद्धरेत्॥ 12-288-54(76837)
ब्रह्मोवाच। 12-288-55x(6402)
अल्पा इति मतिं कृत्वा यो नरो बुद्धिमोहितः।
श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि युष्मासु प्रतिमोक्ष्यति॥ 12-288-55(76838)
तमियं यास्यति क्षिप्रं तत्रैव च निवत्स्यति।
तथा वो भविता मोक्ष इति सत्यं ब्रवीमि वः॥ 12-288-56(76839)
ततो विमुच्य देवेन्द्रं ब्रह्मवध्या युधिष्ठिर।
यथा निसृष्टं तं वासमगमद्देवशासनात्॥ 12-288-57(76840)
एवं शक्रेण संप्राप्ता ब्रह्मवध्या जनाधिप।
पितामहमनुज्ञाप्य सोऽश्वमेधमकल्पयत्॥ 12-288-58(76841)
श्रूयते च महाराज संप्राप्ता वासवेन वै।
ब्रह्मवध्या ततः शुद्धिं हयमेधेन लब्धवान्॥ 12-288-59(76842)
समवाप्य श्रियं देवो हत्वाऽरींश्च सहस्रशः।
प्रहर्षमतुलं लेभे वासवः पृथिवीपते॥ 12-288-60(76843)
वृत्रस्य रुधिराच्चैव बुद्बुदाः पार्थ जज्ञिरे।
द्विजातिभिरभक्ष्यास्ते दीक्षितैश्च तपोधनैः॥ 12-288-61(76844)
सर्वावस्थं त्वमप्येषां द्विजातीनां प्रियं कुरु।
इमे हि भूतले देवाः प्रथिताः कुरुनन्दन॥ 12-288-62(76845)
एवं शक्रेण कौरव्य बुद्धिसौक्ष्म्यान्महासुरः।
उपायपूर्वं निहतो वृत्रो ह्यमिततेजसा॥ 12-288-63(76846)
एवं त्वमपि कौन्तेय पृथिव्यामपराजितः।
भविष्यसि यथा देवः शतक्रतुरमित्रहा॥ 12-288-64(76847)
ये तु शक्रकथां दिव्यामिमां पर्वसुपर्वसु।
विप्रमध्ये वदिष्यन्ति न ते प्राप्स्यन्ति किल्विषं॥ 12-288-65(76848)
इत्येतद्वृत्रमाश्रित्य शक्रस्यात्यद्भुतं महत्।
कथितं कर्म ते तात किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥ ॥ 12-288-66(76849)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि अष्टाशीत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 288॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-288-4 स्मृतिः सा तस्य भारतेति झ. ध. पाठः॥ 12-288-11 विसमेव समाविशदिति ध. पाठः॥ 12-288-13 कृशा च भरतर्षभेति ध.ध. पाठः॥ 12-288-14 चीरवस्त्रा विभीषणेति थ. पाठः॥ 12-288-16 वसान्निस्सरमाणत्विति ध. पाठः। जग्राह वथ्या देवेन्द्रमिति झ. पाठः॥ 12-288-18 विसमध्यस्थो बभूवाब्दगणानिति थ. ध. पाठः॥ 12-288-19 निश्चेष्ठः समपद्यतेति, तस्याश्चापनये शक्र इति थ. पाठः॥ 12-288-31 शक्रास्याधविमोक्षार्थमिति झ. पाठः॥ 12-288-33 यः आहिताग्निरधिकारी बीजैः पुरोडाशादिना ओषधिरसै सोमेन पय आदिभिर्वा॥ 12-288-39 दैवेनाभिहतानस्मानिति झ. पाठः॥ 12-288-49 ततस्तु लोककृद्देव इति थ. पाठः॥ 12-288-31 शिखण्डाः पार्थ जज्ञिरे इति झ. पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.